ساوه در گذر زمان
از جمله
نامهايي که با صفحات تاريخ آشنايي ديرينه دارد نام ساوه است . شهري که تقدم تاريخي
آن به عهد باستان باز مي گردد و غناي فرهنگي آن ياد آور حضور بزرگان علم و ادب و هنر
در ايران خطه از سرزمين ايران است . عده اي پيدايش آن را به روزگار کيخسرو نسبت داده
اند و گروهي نام آن را ماخوذاز واژه اوستايي "سوا" Sava و يا واژه پهلوي "سوکا" Savaka دانسته اند.
تاریخ طبری
کهن ترین تاریخی است که نام ساوه در آن آمده است. در اواخر دوره ساسانی ودر اوایل دوره
اسلامی یعنی سال 22 هجری ، ساوه جزو ایالت کوهستان یا جبال بوده است.
در سال
617. ه . ق برابر 1220 میلادی شهر ساوه توسط مغولان ویران و مردم آن قتل عام شدند
. در فاصله دو قرن بمرور زمان ویرانیهای ناشی از جمله چنگیز و ایلخان تیمور مرمت گردید
و بواسطه واقع شدن بر سر شاهراههای ایران دوباره رونق یافت ، بویژه راهی که سلطانیه
مرکز ایلخانان را به قم و اصفهان و ری و کاشان می پیوست
حمدالله مستوفی درباره ساوه چنین نوشته است:
« در اول
در آن زمین بحیره(دریاچه)بوده و در شب ولادت رسول اکرم (ص) آب آن به زمین فرو شد و
آن از مشروبات بوده است و بر آن زمین شهری ساختند.بانی آن معلوم نیست و در حمله مغولها
باروی آن دچار خرابی شد و خواجه ظهیر الدین علی بن ملک شرف الدین ساوجی آن را عمارت
نمود. هوایش به گرمی مایل است و آبش از رودخانه مزدقان و قنوات مشروب می شود . »
گذری بر تاريخ شهرستان ساوه :
ساوه يكي
از شهرها و مناطق باستاني بازمانده از دوره ساساني است .تپه باستاني ساساني آسياباد(اسيرآباد)
در مجاورت شهر , همچنين تپه ها و محوطه هاي تاريخي هريسان , خرم آباد , آوه و امثالهم
نشانگر قدمت اين شهر مي باشد . ساوه در روزگار پارتيان با نام (سواكينه) يكي از منازل
مهم ميان راهي و در سده هفتم قبل ازميلاد يكي از دژها و منازل سرزمين ماد به شمار مي
رفته است .از وضعيت ساوه در روزگار پيش از اسلام اطلاع دقيقي در دست نيست , ولي از
قرن دوم هجري به بعد در مورد اين شهر اطلاعات و روايات مكتوب زيادي در دست است . ورود
حضرت معصومه (ع) به ساوه درراه سفر به خراسان و بيماري ايشان در ساوه نخستين رويدادي
است كه در تاريخ اوايل دوران اسلامي اين شهر ذكر شده است . رونق و آباداني شهر ساوه
در روزگار سلجوقيان به اوج خود رسيد و ساوه به مركز سران قبايل متحد سلجوقي كه لقب
اتابك داشتند , تبديل شد . از اين روزگار تا دوره خوارزمشاهيان بسياري از وزراي سلجوقي
و خوارزمشاهي ساوجي بودند كه هريك درزمان خود در آباداني و ايجاد بناهاي شهري آن كوشيدند
. ساوه در جريان حملة مغول در قرن هفتم هجري صدمه و آسيب فراوان ديد , مغولان شهر را
ويران كردند و ساكنان آن را از دم تيغ گذراندند . در دوران جانشينان هلاكو(ايلخانان)
قسمت عمده اي از خرابي هاي هجوم مغول مجدداُ بازسازي شد . ساوه در دوران تيموريان و
آق قويونلو از غارت هاي متعدد و رقابت هاي ميان شاهزادگان آق قويونلو صدمه فراواني
ديد . در دوران صفويه بلوكات ساوه يكي از قلمروهاي استقرار ايلات وابسته به نهاد حكومت
صفويه (قزلباش و شاهسون ها) گرديد. از اين رو شهر ساوه روبه آباداني مجدد نهاد و كاروانسراها
, راهها , مساجد و بناهاي متعدد احداث شد . با اين حال خرابي هاي ناشي از هجوم و حملة
تيموريان , جنگ ها وكشمكش هاي زمان آق قويونلوها به تمامي بازسازي نشد . در روزگار
زنديه با احداث بناي معروف چهارسو , بازرگاني رونق گرفت . در دورة قاجاريه با پايتخت
شدن تهران از اهميت ساوه كاسته شد . هم اكنون ساوه يكي از شهرهاي آباد استان مركزي
است .
شهرستان
ساوه در شمال استان مرکزی بین عرض جغرافیایی
34 درجه و 45 دقیقه تا 35 درجه 34 دقیقه عرض شمالی و 49 درجه
و 15 دقیقه تا 50 درجه و 56 دقیقه طول شرقی واقع شده است و از شمال به استان قزوین از جنوب به شهرستان تفرش
و استان قم و از شرق به استان تهران وقم و از غرب به استان همدان محدود می گردد.
اقلیم و توپو گرافی
منطقه ساوه
به خاطر مجاورت با کویر و ارتفاع کم در شرق ، دارای آب و هوای گرم و نیمه خشک و در
غرب در مناطق کوهستانی دارای آب و هوای سرد است بطوریکه میانگین دمای سالانه در ایستگاه
ساوه 2/18، احمد آباد 6/17 درجه سانتی گراد
بوده است. همچنین میانگین تابستان برای ایستگاه فوق به ترتیب 6/29 ، 4/29 ، در جه سانتی گراد بوده و حداکثر مطلق دما در احمدآباد5/48
در جه نیز گزارش شده است. میزان بارندگی کم و حدود 216 میلیمتر در سال می باشد و بیشتر
بارش بصورت باران است.
شهرستان
ساوه را بیشتر نقاط هموار و دشت تشکیل می دهد، این دشتها از جنوب شهر ساوه شروع و تا
دشت بزرگ ساوه که گستره شهرهای غرق آباد ،
ساوه و شهر صنعتی است و تا ارتفاع 1000 متری کشیده شده است ادامه
دارد دشت های مرکزی ، و لائین از حاصلخیزی
مناسبی برخوردارند. ارتفاعات منطقه در غرب شهرستان متمرکز بوده ، این ارتفاعات در شمال
غرب شهرساوه و به حد اکثر ارتفاع خود یعنی 2930 متر می رسد.
در علت نام
نهادن ساوه گفته هاي مختلف بيان شده است از آن جمله :
در فرهنگ
معين ساوه به معناي زر خالص شكسته و ريزه ريزه
آمده است. كه شايد به علت اينكه خاك ساوه از نظر حاصلخيزي مانند طلا داراي ارزش بوده
است ، بدين دليل اين نام را بر منطقه گذاشته اند.
ساوه به
نقل از يك روايت محلي يعني سه آو ( سه آب ) است كه البته متخصصان سه رودخانه را در
منطقه مي شناسند: رودخانه وفرقان در جنوب ، رودخانه مزلقان از بخش مركزي ، رودخانه
شور در بخش شمالي (زرند).
در لغت نامه
دهخدا ساوه نام پهلوان توراني بوده كه در جنگ با رستم كشته شده و او را ساوه شاه نيز
مي گويند.
گويند ساوه
نام چند نفر از پادشاهان پيشداديان هم بوده است.
مشاهیر ساوه ای:
حكيم زين
الدين عمربن سهلان ساوجي
در گذشته
به سال 520 هجري قمري ، فيلسوف و منطقي بزرگ در اواخر قرن پنجم و اوايل قرن ششم هجري
است. وي شارح و منتقد آثار بوعلي سيناست و كتاب البصائر النصريه او بهترين كتاب در
منطق و جزو متون درسي دانشگاه الازهر مصر است.
زکریای قزوینی
در کتاب معروف خود بنام آثار البلاد و اخبار العباد در قرن هفتم هجری قمری پیرامون
شخصیت وی می نویسد : قاضی ابن سهلان ساوجی با امام حجه الاسلام غزالی همزمان بود ،
او در فقه و علم حکمت و ادبیات دریایی بود بیکرانه ، در فصاحت و بلاغت هم شهره آفاق
گردیده بود .
ابو سعد
آوي
در گذشته
به سال 420 هجري قمري ، وزير دانشمند سلسله آل بويه كه طي سالهاي 1990 تا 2000 ميلادي
حدود ده هزار صفحه از آثار او با عنوان نثرالدر در مصر و تونس و سوريه به چاپ رسيده
است.
خواجه سعد
الدين ساوجي
در گذشته
به سال 703 هجري قمري، وزير دانشمند سلطان غازان خان و سلطان اولجاتيو كه علامه حلي
رساله سعديه را به نام وي تاليف كرده است.
خواجه جمال
الدین سلمان بن علاءالدین محمد ساوجی
مشهور به
سلمان ساوجی ، وی از شاعران و غزل سرایان نیکو سخن در قرن هشتم هجری قمری و هم عصر
حافظ بوده است در سال 709 ه ق در ساوه متولد شد. سپس به بغداد در دربار جلایریان راه
یافت و ملک الشعراء این سلسه شد . دیوان شعر وی مشتمل بر دوازه هزار بیت است . وی سالهای
اخر عمر خود را زادگاهش بازگشت و انزوا اختیار کرد سرانجام در روز دوشنبه دوازدهم صفر
سال 778 ه ق جهان را بدرود گفت .
شهید دکتر
مصطفی چمران
در سال
1311 ه ش متولد شد او فرزند حسن چمران ساوجی بود که از روستای چمران بخش غرق آباد ساوه
به تهران مهاجرت کرد . دوره دبیرستان را در دارلفنون و البرز تهران سپری کرد . پس از
اخذ لیسانس با رتبه اول از دانشگاه تهران برای ادامه تحصیل ( با استفاده از بورسیه
) به دانشگاهی در تگزاس آمریکا اعزام شد . ضمن اخذ فوق لیسانس برای ادامه تحصیل به
کالیفرنیا رفت و با کسب رتبه اول دکتری الکترونیک فارغ التحصیل گشت و سپس در مرکز تحقیقاتی
معتبر و معروف بل در کنار دانشمندان بزرگ جهان شروع به کار کرد . اما با قیام پانزده
خرداد انقالبی در درون او بوجود آمد . او همه چیز را رها کرد و در زمان حکومت جمال
عبدالناصر به مصر رفت و در آنجا آموزش نظامی و چریکی را فرا گرفت . سپس به شهر صور
در جنوب لبنان رفت و به امام موسی صدر رهبر شیعیان لبنان در آن زمان پیوست و مبارزه
گسترده ای را با صهیونیستها آغاز کرد . پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ماه سال
1357 به ایران بازگشت وی از طرف امام خمینی به سمت وزرات دفاع منصوب گردید . از طرف
مردم تهران نیز به یک دوره به سمت نمایندگی مجلس انتخاب شد . پس از شروع جنگ تحمیلی
در شهریور ماه سال 1359 به خط مقدم جبهه رفت و ستاد جنگهای نا منظم را تاسیس و فرماندهی
نمود . سرانجام پس از سالها مجاهدت در 31 خرداد 1360 در منطقه جنگی دهلاویه به شهادت
رسید .
وی قبل از
شهادت چنین می نویسد :
ای زندگی با تو وداع می کنم با همه زیبائیهایت – با همه
کوهها – دریاها و همه موجودات وداع میکنم از همه
چیز چشم می پوشم و با قلبی لرزان و مشتاق به سوی خدا می روم و لحظات دیدار من با پروردگار
، لحظات رقص من در برابر مرگ باید زیبا باشد. - روحش شاد و راهش پر رهرو باد .
...و سایرین
عبارتند از:
تیلیم خان:
شاعر ترکزبان قرن ۱۲ هجری شمسی
ابوسعد آوی:
شاعر، تاریخنگار، دانشمند و یکی از وزیران طبرستان
ابوطاهر
خاتونی: از شاعران دوران ملکشاه سلجوقی سلجوقی
ابوالفرج
ساوجی: از نویسندگان و کُتاب آل بویه
افضلالدین
ساوی: شاعر و فیلسوف قرن ششم هجری قمری.
بهاءالدین
ساوجی: از شاعران قرن هشتم هجری
فرخنده ساوجی:
از شاعران قرن سیزدهم هجری
حسین بن
روح نوبختی: سومین نایب خاص (سفیر) حجت بن حسن (مهدی) در دوران غیبت صغری و یکی از
اهالی روستاهای آوه در نزدیکی شهر ساوه.
سید مرتضی
عسکری پژوهشگر تاریخ اسلام و حدیثشناس و روحانی شیعه.
علامه تاجالدین
آوی : از علما و فقههای مشهور شیعه در زمان ایلخانیان (قرن هفتم و هشتم هجری قمری)
ملا صالح
ساوجی: از علما دوران سلطان حسین صفوی (قرن دوازدهم ه.ق) است. تالیفات وی عبارتند از
: الحدیده الحسینیه – الدره العلویه
خواجه نصیر
طوسی: از علما بزرگ ریاضی، نجوم و حکمت ایران و نیز یکی از فقههای مذهب تشیع در قرن
هفدهم میباشد، نقل شدهاست که وی زاده روستای جهرود در نزدیکی شهر ساوهاست.
یوسف عادل
شاه ساوی: موسس سلسله عادلشاهیان
شیخ جمالالدین
ساوجی: موسس قلندریان فرقهای از صوفیه.
سعدالدین
ساوجی: از سیاستمداران و دولتمردان دوران ایلخانیان
عمادالدین
ساوجی: دانشمند و وزیر خوارزمشاهیان
ابونصر آوی:
شاعرو یکی از وزیران طبرستان
حبیبالله
ساوجی: از نقاشان زمان شاه عباس
سید احمدخان
ساوهای: خواننده دوران قاجار
ابوالفضل
جلیلی: کارگردان و فیلمنامهنویس سینما
محسن محسنینسب:
کارگردان و فیلمنامهنویس سینما

نقشه ساوه

میدان شهرداری ساوه

سد الغدیر ساوه

انار ساوه

مناره مسجد جامع قدیمی ساوه

گنبد مسجد جامع قدیمی ساوه